گونئی آذربایجاندا اینسان حاقلاری ساوونوجوسو اولماق چتیندیر

علیرضا جوانبخت قولونجو

 

بو سطیرلری منه یازدیردان، سون گونلرده دوشوندویوم ایکی خصوص اولدو. بیریسی یاری ههنهک یاری جیدی، او بیری ایسه تام جیدی خصوصلار بونلاردیر؛

 

بیر-دونن کانادادا یاشایان بیر آذربایجانلی تئلفون ائدیب، یاشادیغیمیز شهردهکی آذربایجان کولتور اوجاغی-نین ایللیک توپلانتیسینین یاخیندا گئچیرهلهجهیینی خبر وئرهرک، مندن بو شهرده تانیدیغیم آذربایجان تورکلرینه خبر وئرمهییمی ایستهدی. اوندان کیملرین و نه تیپ آداملارین قاتیلماسینی ایستهییرسینیز دئیه سوروشدوغومدا، - گولهرهک فعالیت آدامی، قولاقلاری سؤیوش ائشیتمهیه آلیشیق اولان، ایفتیرا و تؤهمتلره هدف اولماقدان قورخمایان هر کسی چاغیرا بیلرسن، دئیه جاواب وئردی!

 

ایکی- بو گونلر، آیلارجا قانونسوز شکیلده حبسده اولان آذربایجان فعاللاری ایله باغلی، اولوسلارآراسی هؤرگوتلرین (تشکیلاتلار)، هئچ بیر بیلدیری وئرمهدیکلری گوندمده اولان اؤنملی قونولاردان بیریدیر و آذربایجان سیتهلری و فیس بوک کیمی توپلومسال اینترنت شبکهلرینده بو سورون حاقیندا یازیلار یاییلماقدا و دارتیشمالار گئتمکدهدیر. سورونا ندن اولاراق اورتایا آتیلان دوشونجهلرین ایچینده چوخ دوغرو تثبیتلری گؤرمک مومکوندور. آنجاق اؤن یارغیلی و اینسان حاقلارینی مودافیعه ائدن هؤرگوتلریمیزه قارا یاخما ایچهریکلی یازیلار دا آز دئییل و البته بونلارین بوتون توپلومسال حرکتلرده اولدوغو کیمی، بیزیم حرکتده ده اولماسی دوغالدیر. بو آرادا دوغال اولمایان مقامسا، اینسان حاقلارینی مودافیعه ائدن قروپلار و شخصلرین اۆزلشدییی چتینلیکلری گؤرمهمک، و اونلارین گئچمیشده چالیشدیقلاری سایاق بو گون چالیشا بیلمهدیکلرینه سبب اولان انگللرین ده بیر احتیمال اولاراق اورتایا آتیلماماسیدیر.

 

ندن گونئی آذربایجاندا اینسان حاقلاری ساوونوجوسو اولماق چتیندیر؟

اورتادا اولان انگللر نهدیر؟

 

۸ ایل اؤنجه، ۱۳۸۱-جی گونش ایلینین آذر آییندا، باشقا دوستلاریملا بیرلیکده آذربایجان سیاسی محبوسلارینی مودافیعه کومیتهسینی (آسمک) قوردوقدان، آذربایجان سیاسی محبوسلارینی مودافیعه بیرلییی (آداپ) ایله بیرلیکده چالیشدیغیم بو گونه قدهر، گونئی آذربایجاندا اینسان حاقلاری پوزونتولاری ایله ایلگیلنمهدیییم گونلر اولسا دا، هفتهسی هئچ اولمامیشدیر. نیسبی باشاریلار و البته یانلیشلیقلارلا دولو اولان بو سککیز ایلده، اینسان حاقلارینی ساوونان قروپلار و شخصلرین بیر چوخ چتینلیک و پروبلئملرله اوزلشدیکلرینی گؤرموشم. بو چتینلیکلرین بیر سیراسی اؤتری اولوب و بیر سوره سونرا اونلاری آشماق مومکون اولموشدور.

 

آنجاق بو آلاندا چالیشانلاری هئچ زامان بوراخمایان پروبلئملر ده آز دئییلدیر. سانکی هئچ بیر زامان آشیلمایاجاق بو سورونلار، حقوق مودافیعهچیلرینی بعضاً اؤز چالیشمالارینی دوردورماق زوروندا قویا بیلهجک قدهر آغیر و بئزدیریجی ده اولابیلمیشلر؛

 

اینسان حاقلارینی ساوونان هؤرگوتلرین چالیشان و آکتیو اویهلرینین ساییسی چوخ آزدیر:

 

بونون اساس ندنلریندن بیری آذربایجان فعاللارینین بو ایشه فانتئزی بیر فعالیت کیمی باخمالاریدیر. انسان حاقلاری ساوونوجولوغوندا میلی ایفتیخارلار حاقیندا دانیشیلمیر؛ میلی دویغولاری حرکته گئچیردن شوعارلار وئریلمیر؛ فارس، کورد، ائرمنی و باشقالارینا مئیدان اوخونمور؛ سیاسی رقیبلر ایفشا ائدیلمیر؛ چئشیدلی اؤلکهلرده فعالیت ائدن و فرقلی دوشونجهلره مالیک اولان قروپلار و مئدیا منسوبلاری ایله چالیشماق و بعضاً اونلارین پرنسیپلرینه اویماق زورونلولوغو (مجبوریتی) اولور؛ بعضاً ده اینسانین ایچیندن دوغرو و ایدهآل اولانی باغیرماق گلیرکن، سوسماغی بیلمک شرط اولور اینسان حاقلاری ساوونوجولوغوندا.

بوتون بونلار آذربایجان فعاللارینی، هیجانسیز و یوروجو گؤردوکلری بو اورتامدان قاچیردیر و اینسان حاقلاری ساوونوجولارینی ایسه چئشیدلی اتهاملارا معروض قویور. ایتیهاملار، گلدییی قایناقلارینا گؤره فرقلیدیر؛ اینسان حاقلاری ساوونوجوسو عئینی زاماندا هم فاشیست اولور هم سولچو، هم ایرانچی اولور هم بؤلوجو و تجزیه طلب. طبیعی کی، بو ایتیهاملاری ایرهلی سورهنلر تکجه دانیشماقلا یئتینمیرلر. اینسان حاقلاری ساوونوجولارینی دستکلهین اوچ-بئش شخص یا قروپ وارسا، اونلاری وازگئچیرتمهیه چالیشدیقلاری دا اولور و بونو باشارابیلیرلر ده بعضاً.

 

گونئی آذربایجان سیاسی هؤرگوتلرینین لوببیچیلیک چالیشمالاری اولدوقجا آز و باشاریسیزدیر:

 

بو اوزدن گونئی آذربایجان مسئلهسینی مترقی دؤولتلر، دونیانین تانینمیش مئدیاسی و گوجلو و سؤز صاحیبی اولان سیاسی و غئیری سیاسی هؤرگوتلرین ماساسیندا گؤرمهییریک. اینسان حاقلاری ساوونوجولاری ایسه، اؤزلری بو مئدیا و هؤرگوتلرله علاقه قورماق اوچون کاناللار آختاریب، دفعهلرجه سیناما و یانیلمادان (سعی و خطا) سونرا گئچیجی اولسا دا ایرتیباط کاناللارینی الده ائتمهیی باشارماق زوروندادیرلار. آنجاق گونئی آذربایجان مسئلهسی سیاسی اولاراق اونلارین ماساسیندا اوتوران زامانا قدهر بئله بیر ایرتیباط کاناللاری دا گووهنیلمزدیر؛ بو مئدیالارین چوخوندا، گونئی آذربایجان خبرینی یایان ژورنالیست، بونو اوست مقامین ایستهیی ایله دئییل، اؤز سوروملولوغو ایله ائدیر. دولاییسی ایله بو کاناللارین بعضیسی چوخ ساده بیر شوغل نقلیاتی ایله اؤرنهیین دوست بیر ژورنالیستین ایشیندن آیریلماسی و یا باشقا ندنلردن دولایی گئچیجی اولسا دا قاپانیر.

داها اؤنجه توتوقلانان فعاللار حاقیندا خبر یایان مئدیا و اینسان حاقلاری هؤرگوتو آراسیندا اولان ایرتیباط کانالینین گئچیجی یا تمللی اولاراق قاپانماسی، نئچه فعالین توتولوب و آغیر ایشگنجهلره معروض قالمالاری ایله عئینی زاماندا باش وئرمهسی ذاتاً هر زامان نئچه فعال ایشگنجه آلتیندادیر اینسان حاقلاری ساوونوجوسونون آیری سئچکیلیک و (برخورد سلیقهای) ائتمهکله گوناهلاندیرلماسینا سبب اولور.

 

گونئی آذربایجاندا اینسان حاقلارینی ساوونان هؤرگوتلرین فعالیتلری آز ساییلی کؤنوللولرله (داوطلب) ایرهلی سورولور:

 

بو کؤنوللو چالیشانلاری دستکلهمک کیمی بیر دردی اولمایان حرکتچیلر، بعضاً اونلاری یئترینجه چالیشماییرلار دئیه قیناییرلار! کؤنوللولره چالیشدیقلاری ساحهلرده فیکیر یاردیمی، قوروجو تنقید ائتمک یئرینه، اونلار اوچون یئنی ایش پلانلاری حاضیرلاییب و چالیشما آلانلارینی گئنیشلتمک کیمی تؤوصیهلر وئریلیر. ذاتاً اله آلدیقلاری ساحهلرده بیر چوخ چتینلیکلرله قارشی قارشییا اولان کؤنوللولر، بو تؤوصیهلر و تکلیفره عمل ائدهبیلمهدیکلری اوچون، آغیر و سرت ایتیهاملارین هدفی اولورلار.

 

گونئی آذربایجاندا اینسان حاقلارینی ساوونان هؤرگوتلرین مالی قایناقلاری یوخ درجهسینده آز و یئترسیزدیر:

 

بو هؤرگوتلرده چایشان کؤنوللولرین بیر چوخو اؤز یاشاملارینا چکی - دوزن وئرمه زامانی گلدییینده، فعالیتی بوراخماق و یا ان یاخشی دورومدا آزالتماق زوروندا قالیرلار. اؤزل و تعجیلی دوروملاردا اؤزل یاشاملارینداکی سورنلارا باخمایاراق چالیشماغا دوام ائدن کؤنوللولر بئله، بو دورومو اوزون زامان ایداره ائتمهیه قادیر دئییلدیرلر.

 

سون ایللرده بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتی، آمئریکا کونقرئسی، کانادا پارلئمئنتی و باشقا اؤنملی توپلوملاردا گونئی آذربایجان مسألهسینی سسلندیرن، اولوسلاآراسی عفو هؤرگوتو و بیرلشمیش دؤولتلرین دؤولت دئپارتمئنتی ایله گؤروشوب، اونلارین، آذربایجان سیاسی محبوسلاری حاقیندا اونلارجا بیانات یایماماقلارینی ساغلایان و بیرلشمیش میلتلرین "عیرقچیلیغا قارشی" و "اینسان حاقلاری فورومو" سئمینارلاری کیمی بیر چوخ قلوبال پروقرامدا ایشتیراک ائدن آذربایجان سیاسی محبوسلارینی ساوونما بیرلییی (آداپ)، بو گون آرتیق بو چالیشمالار و حتی ایللردیر دوزنلی شکیلده سوردوردویو بیر چوخ فعالیتنی دوام ائدهبیلهجک دورومدا دئییلدیر.

 

آداپ دعوت ائدیلدییی اولوسلارآراسی ایجلاسلاردا بئله چوخو مادی سورونلاردان دولایی ایشتراک ائدهبیلمه-مکدهدیر.